Bij CSG Jan Arentsz in Alkmaar lag een veelzijdige uitdaging. De school wilde meer en beter fietsparkeren, meer groen en meer mogelijkheden om te sporten en buiten te verblijven. Maar achter deze praktische wensen zat een minstens zo belangrijk doel: leerlingen tijdens hun pauzes meer naar buiten krijgen. Veel leerlingen bleven tijdens de pauzes binnen. Het schoolplein moest daarom niet alleen functioneler worden, maar vooral een plek worden waar leerlingen graag naartoe gaan. Een omgeving om te sporten, elkaar te ontmoeten, samen te zitten of gewoon even te ontspannen. Samen met Marja Steensma, Hoofd Facilitaire Zaken, zijn we daarom vanaf het begin naar het complete terrein gaan kijken.
Niet één probleem oplossen, maar kijken naar het geheel
Samen met onze landschapsontwerpster Noortje heb ik gekeken hoe we alle wensen konden samenbrengen in één logisch plan. Daarbij stonden niet de afzonderlijke onderdelen centraal, maar juist de samenhang tussen routing, fiets parkeren, sport, groen, ontmoeten en verblijven. Dat resulteerde in een ontwerp waarin het terrein compleet opnieuw werd ingedeeld. De verschillende functies kregen ieder hun eigen plek, maar moesten elkaar tegelijkertijd versterken. In het ontwerp zijn daarom bewust verschillende zones voor fietsparkeren, sporten, ontmoeten, lunchen en groen opgenomen.
Een compleet nieuwe fietsroute
Een belangrijk onderdeel van de metamorfose was het fietsparkeren. De bestaande situatie voldeed niet meer. Er waren meer fietsplekken nodig en de bestaande rekken sloten onvoldoende aan bij de fietsen van de leerlingen. Samen met onze partner Klaver Fietsparkeren hebben we daarom niet simpelweg extra fietsrekken toegevoegd. We hebben de hele situatie opnieuw bekeken en een compleet nieuwe fietsroute over het terrein ontworpen. Daarvoor is ook het bestaande straatwerk ingrijpend aangepast. Het pad is volledig verlegd, waardoor een logischere routing is ontstaan tussen de entrees, de verschillende fietsparkeerzones en het schoolplein. In het ontwerp werd langs deze route ruimte gecreëerd voor 1.559 fietsparkeerplaatsen, exclusief bromfietsparkeerplaatsen. De fietsroute verbindt beide ingangen en is bewust langs de pleinen gelegd, zodat fietsen, sporten en verblijven elkaar zo min mogelijk in de weg zitten.
Ook de bestaande overdekte fietsenstalling is door Klaver aangepast en ingekort. Hierdoor ontstond een opener karakter en kwam er ruimte vrij om meer groen toe te voegen. Juist door ook routing en straatwerk mee te nemen, konden we het terrein als één geheel opnieuw indelen in plaats van alleen losse oplossingen toe te voegen.
Ruimte om te sporten én te verblijven
Ook de sportmogelijkheden waren een belangrijk onderdeel van de nieuwe inrichting. Op een plek waar voorheen vooral asfalt lag, is bewust niet gekozen voor één groot multifunctioneel sportveld. De beschikbare ruimte is verdeeld over drie afzonderlijke sportvelden, zodat meerdere groepen tegelijkertijd kunnen sporten. Aan de voorzijde van de school, bij de hoofdingang, is daarnaast een aparte plek voor basketbal ingericht. Hierdoor zijn de mogelijkheden om te bewegen over verschillende delen van het terrein verdeeld. Ook in het ontwerp is deze basketbalplek duidelijk aan de voorzijde van het terrein opgenomen.
Maar niet iedere leerling wil tijdens een pauze sporten. Daarom is er ook bewust ruimte gemaakt voor ontmoeten en ontspannen. Met zitbankjes en een pergola met schommelzitjes zijn plekken gecreëerd waar leerlingen samen kunnen zitten, bijpraten of gewoon even buiten kunnen zijn. Vooral de pergola met schommelzitjes is inmiddels een echte favoriete plek onder de jongeren. Tijdens de pauzes zijn de zitplaatsen vrijwel altijd bezet. Een mooi voorbeeld van hoe een relatief eenvoudige voorziening kan bijdragen aan precies datgene wat de school wilde bereiken: leerlingen naar buiten trekken en een plek bieden waar ze graag samenkomen. Rondom de sportvelden is op strategische plekken hekwerk geplaatst, gecombineerd met groene hagen. Zo krijgen de verschillende functies een duidelijke plek zonder dat het terrein een afgesloten karakter krijgt.
Van verharding naar meer groen
Meer groen was vanaf het begin een duidelijke wens van de school. Niet als aankleding achteraf, maar als wezenlijk onderdeel van de nieuwe inrichting. Op verschillende plekken heeft verharding plaatsgemaakt voor groen en zijn bomen, hagen en plantvakken toegevoegd. Hierdoor krijgt het plein een vriendelijker en opener karakter en ontstaan prettigere plekken om tijdens de pauzes te verblijven. De vergroening heeft daarnaast praktische voordelen. Meer groen en schaduw dragen bij aan een betere infiltratie van regenwater, verminderen hittestress en bieden meer ruimte voor biodiversiteit.
Een jaar later blijkt dat het werkt
Een ontwerp kan er op papier goed uitzien en bij oplevering helemaal kloppen, maar uiteindelijk gaat het erom wat er gebeurt wanneer leerlingen de ruimte dagelijks gaan gebruiken. En juist dat maakt dit project extra mooi.
Ruim een jaar na de oplevering geeft Marja aan dat de keuzes die we vooraf samen hebben gemaakt in de praktijk ook daadwerkelijk zo uitpakken als bedoeld. Leerlingen die voorheen tijdens hun pauzes vaak binnenbleven, gaan nu naar buiten. Ze sporten samen, ontmoeten elkaar en maken volop gebruik van de verschillende plekken op het plein. De populariteit van de pergola en de sportplekken laat dat iedere schooldag opnieuw zien. Daarmee is misschien wel de belangrijkste doelstelling van het project bereikt. Het ging uiteindelijk niet alleen om meer fietsplekken, niet alleen om sportvelden en ook niet alleen om meer groen. Het ging erom een buitenruimte te creëren waar leerlingen graag willen zijn.
Samenwerken aan een plein dat werkt
De samenwerking met Marja Steensma is gedurende het hele traject heel prettig geweest. Haar betrokkenheid, de korte lijnen en het gezamenlijk maken van keuzes hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan het uiteindelijke resultaat. Gedurende het proces konden we steeds terug naar dezelfde vraag: wat hebben de leerlingen en de school hier straks echt aan? Samen met CSG Jan Arentsz, BOERplay, landschapsontwerpster Noortje en Klaver Fietsparkeren is zo een totale metamorfose van het schoolplein gerealiseerd.
Van routing en straatwerk tot fietsparkeren, sport, verblijf en groen: het complete terrein is opnieuw bekeken en met elkaar verbonden. Maar het mooiste resultaat zie je niet op een ontwerptekening. Dat zie je tijdens de pauzes, wanneer leerlingen naar buiten gaan, elkaar opzoeken, samen sporten en de ruimte daadwerkelijk gebruiken. Precies zoals we het vooraf samen hadden bedacht.
